clock-1241088

Weer aan het werk na de burn-out

Wat vooraf ging

Het zal u niet verbazen dat ik vaak te maken krijg met mensen die burn-out zijn of geweest zijn. Ik hoor heel regelmatig dat mensen na een burn-out niet meer op hun oude niveau van functioneren komen. Eerder schreef ik al over de impact en de restverschijnselen na burn-out.

Hard werken

Nu kun je iets vinden van de wens om weer op het oude niveau te functioneren. Dat oude niveau heeft immers geleid tot een burn-out, dus een stapje terug is misschien niet zo gek. Te lang te hard werken is dan wel een belangrijk deel van het probleem en een stapje terug zou best mogen, maar er is meer…

De laatste tijd komt er aandacht voor een heel ander deel van het probleem – dat tot heden tamelijk onderbelicht was – namelijk de omgeving waarin het probleem ontstond. Meer specifiek in het geval van burn-out: de werkplek. Een punt dat vaak buiten beschouwing bleef. 

In de media

In dit artikel op Gezondheidsnet lezen we:

Van de ondervraagden is 55 procent bang voor een terugval. Een derde denkt dat hun leidinggevende heeft geleerd van de situatie. 54 procent is daar niet van overtuigd. Bijna 30 procent ervaart geen ruimte om een terugval bespreekbaar te maken met de leidinggevende.

Dat zijn cijfers die iets zeggen. Op zijn minst dat er verder gekeken moet worden dan alleen naar de persoon met de burn-out. Werkgevers die denken dat zij er niets aan kunnen doen dat een medewerker burn-out raakt, zouden wel eens de kous op de kop kunnen krijgen.

In dit artikel in Trouw, dat over hetzelfde onderzoek gaat, krijgen ook maatschappelijke achtergronden nadere aandacht. Stress wordt er zelfs beschouwd als een maatschappelijk – en dus niet een persoonlijk – probleem.
Ook De Correspondent besteedde aandacht aan het onderwerp, toegespitst op het onderwijs, maar in de grote lijn vast herkenbaar voor andere beroepen.

De werkplek

Wanneer je burn-out bent geweest en weer aan het werk gaat, of nog herstellend bent en gaat reïntegreren, kom je weer terecht in een omgeving die kan triggeren. Gewoonten en patronen, herinneringen, verwachtingen. De stress van weleer is soms al weer snel in het lichaam voelbaar…

Dezelfde mensen, hetzelfde werk, dezelfde leidinggevende, dezelfde gesprekken. Jij bent er een tijd ‘tussenuit geweest’, ‘daar‘ is alles gewoon doorgegaan. Misschien hebben mensen harder moeten werken omdat jij er niet was, misschien is er een invaller op je plek geweest of zit die er nog, in afwachting van je definitieve terugkeer.

Als het werk tot een burn-out heeft geleid, kan het gevoelsmatig bedreigend zijn om er weer heen te gaan. Zeker als duidelijk is dat er op het werk niets is veranderd. Dat je weet dat je straks – na het herstel – weer in hetzelfde pakket terecht komt als dat waarin de burn-out ontstond. 

De rol van mindfulness

Gelukkig kun je een mindfulnesstraining doen. Dat zal zeker een positief effect hebben op de manier waarop je met stress omgaat, doordat je o.a. leert beter naar de signalen van het lichaam te luisteren en bijv. sneller ‘nee’ te zeggen. Ik heb al van veel (ex-)deelnemers gehoord dat ze veel baat bij hun training hadden.

Voordeel is dat je het tijdens een mindfulnesstraining geleerde ook buiten het werk kunt toepassen. En andersom geldt het hele verhaal ook! Sommige mensen hebben een zware thuissituatie, raken dáár burn-out of overspannen van en kunnen het met behulp van een mindfulnesstraining weer een heel stuk beter aan. Ook hier geldt natuurlijk dat je het ten behoeve van de ene situatie geleerde, mee kunt nemen naar de andere situatie, bijv. het werk.

Maar de hamvraag is: is mindfulness voldoende wanneer er in de omgeving waarin de burn-out ontstond niets verandert?

De gulden ‘pil’?

Hét medicijn tegen stress bestaat niet. Mindfulness is geen panacee tegen alle ongemakken, ondanks dat veel trainers ons dat wilden laten geloven… Maar als de druk té groot was én blijft, dan is er een risico op terugval of herhaling. Als de kraan open blijft staan, is er niet tegenaan te dweilen, ook al heb je een nieuwe dweil gekocht.

Dit is niet een zaak van alléén de werkomgeving. Niet iedere werkplek waar een werknemer een burn-out oploopt moet aangepast worden. Persoonlijke factoren van de werknemer die burn-out raakte spelen ook een rol. Vandaar dat er ook geen pasklaar antwoord is om een herhaling van burn-out te voorkomen. Desalniettemin wil ik enige aandachtspunten de revue laten passeren.

Enkele aandachtspunten

Het bedrijf

De frequentie van voorkomen van burn-out in een bedrijf kan een belangrijke aanwijzing zijn, bijv. dat een mindfulnesstraining voor burn-out werknemers misschien minder effect gaat hebben dan men gemiddeld mag verwachten van een training. Met name als het “besmettelijk” lijkt, als binnen korte tijd meerdere werknemers geveld worden door burn-out.

In het onderwijs is dat duidelijk waarneembaar: veel onderwijzers hebben een mindfulnesstraining gevolgd, maar de druk is in het onderwijs zo hoog dat daar gewoon niet “tegenaan te mediteren” is. Daar is men het er over eens dat de werkgevers er niet meer onderuit komen om iets te doen aan de arbeidsomstandigheden.

Mindfulness is daarmee niet ongeschikt voor onderwijzers of andere werknemers, maar wordt in het onderwijs óók gebruikt als symptoombestrijding: in plaats van de hoeveelheid ziekmakende stress aan te pakken, maakt men de mensen stressbestendiger (men probeert dat althans). En we zouden gerust mogen stellen dat werkgevers kunnen helpen om een burn-out te voorkomen.

Ik ben als trainer altijd alert als meerdere mensen van één bedrijf zich aanmelden of als een manager contact opneemt, en ik reageer dan meestal: ik geef heel graag training, ook aan uw medewerkers, maar alleen als zij komen als mens, en niet als werknemer.

Uiteraard leg ik daarbij uit wat ik bedoel, namelijk dat mindfulness als efficiencyverhogende maatregel of als ‘productieverhoger’ a) niet gaat werken en b) feitelijk geen mindfulness  genoemd mag worden, maar het aanleren van breintrucjes is, waarbij de onontbeerlijke mildheid ontbreekt.

En daar kan een manager gelukkig vaak tevreden mee zijn, want een mindful mens die ook zijn of haar werknemer is, is vaak een prettiger werknemer. 

Thuis

Burn-out wordt meestal gerelateerd aan de werksituatie, maar de thuissituatie kan bijdragen aan de burn-out of ook oorzaak zijn. Iemand met een stabiel thuisfront zal daar ondersteuning bij vinden en minder snel burn-out raken op het werk. Een ander persoon heeft misschien een zeer zorgzame werkgever, hetgeen hem of haar helpt om het in een belaste thuissituatie te bolwerken. 

Ik denk dat het effect van thuis wel eens onderschat wordt en dat mensen gewoonweg op hun werk als eerste uitvallen. Mocht je hier ideeën over- of ervaringen mee hebben, dan hoor ik ze graag. Voor de goede orde: een burn-out heeft dus niets te maken met emotionele labiliteit of psychische zwakte, maar met draaglast versus draagkracht.

Helaas is de afgelopen decennia de relatie tussen leidinggevenden en medewerkers zakelijker geworden. Er is minder vaak kennis van de privésituatie van de werknemer, laat staan empathie daarmee (de uitzonderingen daargelaten). Toegenomen werkdruk maakt dat managers eigenijk ook voortdurend bezig zijn om zelf het hoofd boven water te houden.

Het reïntegreren

Het spreekt voor zich dat een bedrijfsmatige en productiegerichte aanpak van burn-out leidt tot een onpersoonlijke benadering van de zieke werknemer. Het is feitelijk synoniem. Ironisch, want wat we hierboven bespraken is nu juist het gevolg van het onpersoonlijker worden van arbeid en relaties daarin. Dus kunt u op uw vingers nagaan dat de oplossing van het probleem vast niet gaat komen van nog meer onpersoonlijkheid.

Als de werknemer geluk heeft, is er ruimte om het werk geleidelijk aan op te bouwen, om te ervaren wat wel en niet gaat en wellicht tot een aanpassen van het takenpakket te komen. Een mindfulnesstraining is vaak een zinvolle bijdrage bij herstel en reïntegratie.

Het neerleggen van de ‘schuld’ van de burn-out bij de werknemer schiet niet op. Denken werkgevers echt dat al die werknemers die burn-out raken dat aan voelden komen of ervoor gekozen hebben? Soms lijkt het erop, als je de links onder het kopje “In de media” leest. Maar niets is minder waar: een burn-out gaat vaak sluipend, maar als hij er eenmaal is, dan is hij slopend

Wat is nóg beter?

Voorkomen is vele malen beter dan genezen. Dat kost tijd en moeite, maar het kon de moeite wel eens meer dan  waard zijn. Met de kennis die er is, is het niet uit te leggen waarom het nog gaat zoals het gaat. Preventieve maatregelen werken nog altijd het best. Of misschien nóg beter: zorgen voor een arbeidsklimaat waarin geen burn-out preventie nodig is… 😉  

Vast staat dat we dát op deze site en in dit blog niet op gaan lossen, daar hebben we o.a. de politiek voor nodig. We zien gelukkig al wat kleinschalige initiatieven en proeven met kortere werkdagen, meer autonomie geven aan werknemers (een belangrijke stress-vermindering), en wat dacht u van het basisinkomen.

Maar we hoeven niet te wachten tot het zover is. Door goed voor onszelf te zorgen, gezond te leven, voldoende te rusten, gezond te eten, te bewegen, te investeren in de relatie met de mensen om ons heen en te werken aan onze mentale hygiëne, kunnen we baas over eigen lijf en leden blijven.

Dit geldt ook – misschien zelfs nóg meer – wanneer u al een burn-out heeft gehad. Het is daarbij goed om kennis te nemen van bovenstaande artikelen, goed opmerkzaam te blijven bij uw reïntegratie en werkhervatting en te weten dat werkgevers er soms te makkelijk over denken. Met andere woorden: het is niet vanzelfsprekend dat het op de werkplek allemaal hetzelfde blijft.

Dan heeft het, ondanks alle ellende die de burn-out heeft gegeven, misschien toch nog iets goeds opgeleverd… 

Nogmaals de rol van mindfulness

Zoals u hopelijk in en tussen de regels heeft kunnen lezen ben ik van mening dat mindfulness een grote rol kan hebben in het beter leren omgaan met stress. Maar ondanks dat de naam van de training het woord ‘stressreductie‘ bevat, gaat het om meer. Door het oefenen van aandacht ontstaat een beter zicht op wat ons beweegt. Hoe gewoonten, patronen en conditioneringen ons handelen bepalen, en niet wij zelf.

Het maken van keuzes in plaats van het blind volgen van de eerste de beste impuls maakt dat we verstandiger dingen kunnen doen, beter voor onszelf kunnen zorgen, ons minder snel mee laten slepen door de waan van de dag en de emotie van het moment. En dat is niet alleen van belang bij stress, maar gewoon altijd ‘handig’. 

Doordat de oefeningen rechtstreeks effect hebben op onze waarneming, kan het effect van mindfulness ook zijn dat we waar gaan nemen dat er in de omgeving waarin de burn-out ontstond iets moet veranderen. Want soms is dat hard nodig. En daarom zijn óók werkgevers en leidinggevenden welkom op een training!

, , , , , , ,

Eén reactie op Weer aan het werk na de burn-out

  1. Pieter Korsuize 26 juni 2017 op 23:50 #

    Lezenswaardig en geheel waar.

Geef een reactie

Pin It on Pinterest

Share This